Door: Team Mensenlinq in Rouw

Klokkenstoelen: bijzondere bouwwerken op noordelijke begraafplaatsen

Rijdend door met name de noordelijke provincies zie je ze wel eens in kleine dorpen: klokkenstoelen. Eenzame bouwwerken op begraafplaatsen. Ze lijken te ‘waken’ over de graven. Wat is het verhaal achter deze opvallende constructies?  

Ooit telde Nederland ongeveer 140 klokkenstoelen. Tegenwoordig zijn dat er nog ongeveer 70, waarvan het merendeel (56) in Friesland te vinden is. De klokkenstoel is geen typisch Nederlands bouwwerk; ook in Duitsland, Finland, Zweden en Denemarken staan klokkenstoelen.  

Armoede en zachte bodem 

Klokkenstoelen zijn meestal te vinden in regio’s die in het verleden arm waren. Het dorp had vaak wel genoeg geld om een kerk te bouwen, maar voor een toren was vaak geen budget. Een klokkenstoel op de begraafplaats was dan een meer voordelig alternatief.  

Typical wooden bell tower 'Klokkenstoel' on a cemetery in the village Doniaga in Friesland, the Netherlands

Een andere reden om te kiezen voor een klokkenstoel, was de ondergrond. Een te zachte bodem, zoals in veengebieden, kan het gewicht van een kerktoren vaak niet dragen. Maar een klokkenstoel is licht genoeg. 

Bijzondere klokken 

Veel klokkenstoelen staan ‘eenzaam’ op een begraafplaats, zonder kerkgebouw in de buurt. Het kerkgebouw waar ze bij hoorden, is vaak gesloopt om budgettaire redenen of omdat het gebouw te veel in verval was geraakt.  

De vrijstaande klokkenstoelen bevatten één of meerdere klokken, die vaak al meerdere eeuwen oud zijn. De oudste klok van Noord-Europa is die in de klokkenstoel van Langedijke, Friesland. Die stamt uit 1300. De zwaarste klok is die van Goingarijp: 1135 kilo.  

Redenen van luiden 

De klokken van een klokkenstoel worden geluid bij onder andere begrafenissen en herdenkingen. In een ver verleden was de klokkenstoel de ‘timer’ voor landarbeiders: hij gaf het start- en eindsignaal van een werkdag. Daarnaast hadden ze een alarmfunctie als er gevaar dreigde, zoals een overstroming.  

De oudste functie van klokkenluiden was het weren van kwade invloeden en het voorkomen van blikseminslag. Gebaseerd op bijgeloof, dus. 

Wanneperveen, The Netherlands - November 24, 2016: Church in Wanneperveen with the graveyard and the 'Klokkenstoel'.

Nieuwe klokkenstoelen 

Klokkenstoelen zijn in principe historische bouwwerken, maar zo nu en dan ziet een nieuw exemplaar het levenslicht. In Staphorst is in september 2021 een fonkelnieuwe klokkenstoel in gebruik genomen op een plek waar ooit een klokkenstoel stond. Stichting Historieherstel Staphorst 2017 wilde een stukje erfgoed terugbrengen. 

In Valkenburg is op de monumentale Oude Begraafplaats een klokkenstoel gerealiseerd, bedoeld voor het ‘overluiden van de doden’. Deze klokkenstoel heeft een vrij moderne uitstraling en geen dak. 

Toekomst 

Hoorde vroeger elke klokkenstoel bij een kerk, tegenwoordig ontfermen gemeenten, begrafenisverenigingen particuliere stichtingen of het plaatselijk belang zich over een klokkenstoel. Zij zorgen ervoor dat deze bijzondere bouwwerken op de begraafplaatsen ook door de toekomstige generaties gebruikt en bewonderd kunnen worden. 

Tekst: Martine van der Linden 

Vond je dit een nuttig artikel? Deel het:



herinerhen
HerinnerHen Blijvend in herinnering

We willen hen die we moeten missen blijven herinneren. Met een HerinnerHen houdt u het verhaal van uw overleden dierbare levend. Mensenlinq plaatst hun verhaal en foto in een dag- of weekblad en ook op de site van Mensenlinq.

Uitvaart Cake of champagne na de uitvaart?

Cake of champagne na de uitvaart?
Wat zijn de alternatieven en trends.

Manon Snoeker
Uitvaart Veel meer dan het regelen van de uitvaart!

Ik zit aan tafel bij twee jonge vrouwen die hun moeder hebben verloren, samen gaan we de uitvaart vormgeven. Het verliezen van een dierbare is gecompliceerd. Was de relatie goed, dan heb je verdriet om het verlies, het gemis; afscheid is definitief. Was de relatie niet goed dan is het vaak nog ingewikkelder. Het verdriet […]

Geen categorie Kardinaal Simonis (88) overleden

Kardinaal Adrianus Simonis, emeritus aartsbisschop van Utrecht, is overleden. Simonis, decennialang het gezicht van de Rooms-Katholieke Kerk in Nederland, was 88 jaar.

In memoriam Nicorien Bol uit Groningen was zelf het allermooiste sieraad

Een grote foto sierde de afgelopen tijd de etalage van haar winkel in de Oude Kijk in ‘t Jatstraat in Groningen. Daarop staat Nicorien zelf, in haar element, je hoort haar bijna lachen. ,,Nico, jij was het allermooiste sieraad’’, staat eronder, evenals de twee data die haar leven omvatten. Geboren op 13 december 1968, gestorven op 1 april 2020.

Nieuws De Graafschap-icoon Henk ‘Kappertje’ Overgoor (75) overleden aan de gevolgen van corona

Voormalig De Graafschap-speler Henk ‘Kappertje’ Overgoor is donderdag aan de gevolgen van het coronavirus overleden. De Gendringenaar is 75 jaar geworden.oormalig De Graafschap-speler Henk ‘Kappertje’ Overgoor is donderdag aan de gevolgen van het coronavirus overleden. De Gendringenaar is 75 jaar geworden.

Rouw Merle maakt sieraden van tranen: ‘Met het dragen van je tranen laat je zien dat moeilijke emoties ook heel mooi kunnen zijn’

Tranen. De relatie met tranen is voor iedereen anders. Zeker als je in rouw bent kunnen tranen veel betekenissen hebben. Tranen speelden een rol in het leven van Merle Bergers en als ze voor haar opleiding besluit om traanstenen te maken, wordt ze overladen met aanvragen. Merle: ,,Mensen die iemand hebben verloren willen hun tranen verzamelen als een herinnering aan die persoon.”  Tijdens haar studie op de Design […]

Nieuws Motorrijder Pierre Cherpin overlijdt aan verwondingen val Dakar Rally

De Franse motorrijder Pierre Cherpin (Husqvarna), die bij een val in de zevende etappe van de Dakar Rally in Saudi-Arabië een schedeltrauma opliep, is overleden toen hij werd overgebracht naar Frankrijk. De organisatie van de rally meldde dat de 52-jarige bedrijfsleider stierf in het vliegtuig dat hem vanuit Djedda naar Frankrijk vloog. Cherpin, die niet […]

In memoriam Olf Boxem: Van timmermansjongen tot uitvaartondernemer

Wanneer Olf Boxem zijn verjaardag of een ander heugelijk feit wilde vieren, liet hij kaarten drukken om zijn vrienden en familie uit te nodigen. ‘Olf jarig’ stond er op, met natuurlijk de datum en locatie van het feest, maar ook met een gezegde of een gedichtje er bij met een wijze levensles. Het was Olf ten voeten uit. Hij vond dat je het leven intensief moest vieren, was begaan met anderen en hij was gul.

Voorbereiden op later Als de dood voor de dood

Ze was nog maar een jong meisje toen haar moeder plotseling stierf. In die tijd ging het gewoon zo: een snelle blik op je dode moeder en dan werd je weggetrokken, het was niet goed voor een kind daar bij te zijn en het leven gaat door, niet meer over hebben. Nu weten we gelukkig beter en worden kinderen zoveel mogelijk betrokken bij een stervensproces.