Terug
In memoriam

Markant skûtsjeman Jochum (86) had altijd haast

De kist stond op 7 mei op de Goede Verwachting en voer door Lemmer. Familie, kennissen en vrienden stonden op de wal om Jochum van der Vaart een laatste groet te brengen. Zijn vrouw Hillie, kinderen en kleinkinderen omringden hem aan boord.

De markante skûtsjeman die vijf kwartier in een uur praatte voordat alzheimer toesloeg, kreeg een geweldig laatste eerbetoon.

Het was alsof hij in de loop der jaren steeds liever werd. Als vader kon Jochum van der Vaart best hard zijn voor Thea, Johan (ook wel Jochum junior) en Bouke, autoritair zelfs. Het moest zoals hij het wilde en niet anders. Het botste soms enorm.

Markante kop, opvallende bos haar

Later, toen niets meer hoefde, gedachten vervaagden en praten steeds moeilijker ging, bleef de zachtaardige kant over.

Jochum, met zijn markante kop en opvallende bos haar, voer in zijn werkzame jaren op een binnenvaartschip omdat zijn ouders en voorouders ook voeren. Hij was goed in zijn vak.

Toen hij het op een gegeven moment eigenlijk wel mooi vond geweest en genoeg had van de lange trips naar vooral Duitsland, wilde schippersdochter Hillie van stoppen niets weten. Stoppen zou een leven zonder varen betekenen, zonder beweging als het ware. Zouden ze ooit in een huis kunnen aarden?

Rap op de Rijn

Haar man had altijd haast. Het was maar goed dat zijn laatste, krachtige schip Ecliptica met grote schroef en veel power heel snel was. Sterker, het was een van de rapste op de Rijn.

Ondanks de haast vond de schipper bijna altijd tijd om in de weekenden naar Rotterdam te gaan. Daar zaten Thea, Johan en Bouke in hun jeugd op het internaat. De jongens voetbalden er ook. Al moest Jochum er honderden kilometers voor rijden, hij wilde bij de wedstrijden zijn. Jochum schopte zelf ook geregeld tegen een bal. Goed was hij niet, passie voor het spel had hij des te meer.

Gepassioneerd was hij over bijna alles wat hij deed. Ging Jochum ergens voor, dan deed hij dat niet half. Hij had organisatorisch talent, was leergierig, technisch uitstekend onderlegd, hulpvaardig.

Badkuip met een laag beton

In de jaren tachtig werd hij een echte skûtsjeliefhebber. Zag hij skûtsjes vanuit de stuurhut over de Snitser Mar scheren, dan bleef hij gebiologeerd kijken.

Op een dag, in de sluis van Lemmer, greep hij zijn kans. De Alve Steden kwam ‘opzij’ en dit skûtsje bleek te huur. Jochum trok de stoute schoenen aan en meldde zich een jaar later aan bij de Iepen Fryske Kampioenskippen Skûtsjesilen (IFKS).

Hij schafte een paar jaar later zijn eigen wedstrijdschip aan. Dat wil zeggen: hij kocht een casco bij een Leeuwarder sloperij. Het was een soort badkuip met een laag beton erin en twee gaten in de zij. Bouke overtuigde zijn vader dat er echt wel weer een fatsoenlijk skûtsje van te maken was.

Met hulp van familie bouwde Jochum het schip op: de Nooit Volmaakt, in de IFKS vanwege het zeilteken beter bekend als It Kanon .

‘Ik heb me zorgen om je gemaakt’

Een echte wedstrijdzeiler was hij niet, maar Jochum durfde alles met het ronde schip. Zo trok hij eens in een stormachtige wind van Huizen naar Friesland. Hij kende trucjes om de wankele Nooit Volmaakt overeind te houden.

Jochum (ook wel Joop) ging na vijf jaar met de Goede Verwachting zeilen. Dat deed hij elf seizoenen lang. In 2006 zat Bouke bij hem als bemanningslid aan boord. Hij zag de paniek in de ogen van zijn vader. ‘Ik heb naar je zitten kijken’, had Bouke later gezegd. ‘Ik heb me zorgen om je gemaakt, het wordt je te zwaar.’ Twee dagen later hakte Jochum, toen 68 jaar oud, de knoop door: hij zou stoppen met skûtsjeschipperen.

Bouke zit nu al jaren aan het helmhout van de Goede Verwachting. Hij nam het schip over van zijn vader. Johan (ook wel Jochum junior) is niet weg te denken als schipper op de Nooit Volmaakt.

Tijdens Lemmer Ahoy hadden de beide zoons van Jochum van der Vaart een vlag met de beeltenis van hun vader in het want. Foto: Tom Coehoorn

De regie kwijt, maar dat deerde Jochum niet

Net als hun kinderen vestigden Jochum en Hillie zich in de jaren negentig in Lemmer. Dat werd hun thuis, hun eerste echte thuis aan de wal. Het aarden ging beter dan verwacht. Jochum vond er bovendien een nieuwe hobby: biljarten.

Over de ziekte die zich dertien jaar geleden langzaam bij de waterman openbaarde, sprak hij niet. De laatste jaren woonde hij in woonzorgboerderij Cornelia Hoeve in Eesterga. Hij genoot van de verzorging. Jochum was de regie kwijt, maar dat deerde hem niet. Hillie en de kinderen kwamen zo vaak mogelijk langs.

Als ze er niet waren, dan liep hij eindeloos veel rondjes. Dan scheerde hij met zijn rollator vlak langs de muren. De krassen stonden erop. Jochum liep zoals hij vroeger op de Ecliptica door de gangboorden had gelopen. Totdat lopen niet meer ging.

Een verdiend afscheid

Bouke zat er al een tijdlang aan te denken om de Goede Verwachting te verkopen en een kleiner skûtsje aan te schaffen. Hij besloot dat toch niet te doen.

Hij wilde zijn vader op een dag het afscheid geven dat hij verdiende. Varend op zijn oude skûtsje in Lemmer.

Bron : Leeuwarder Courant, 30 mei 2024. Foto : eigen foto