Door: Team Mensenlinq in In memoriam

In memoriam Rudolf Das; Haarlemse jongens tekenden geheim Brits vliegtuig

In Luchtpost vertelt Gerrit Boxem elke week een bijzonder luchtvaartverhaal. Deze week een in memoriam van Rudolf Das.

Eén van de eerste afbeeldingen van vliegtuigen die ik eind jaren vijftig in mijn bezit kreeg, was een prachtige zwart/wit poster van een Sea Dart straaljager gemaakt door ene Rudolf Das. Sindsdien was hij voor mij een held uit de luchtvaartwereld.

Mijn bewondering voor hem werd alleen maar groter toen ik hoorde dat hij in 1953, samen met zijn tweelingbroer Robbert, de Britse geheime dienst op de kast had weten te krijgen door het publiceren van een opengewerkte tekening van één van hun nieuwe straaljagers. Ik las dat mijn held uit de fifties was overleden op 91-jarige leeftijd. In de Luchtpost het verhaal van de man die samen met zijn broer mij eind jaren vijftig zo intrigeerde.

In de luchtvaartbladen en publicaties uit de jaren ’50 was regelmatig het werk van de gebroeders Das te bewonderen. Spectaculair opengewerkte tekeningen van vliegtuigen met de onthulling van alle technische details. De eeneiige tweeling Das werd op 23 januari 1929 in Haarlem geboren. Robbert drie kwartier eerder dan Rudolf. Al op jonge leeftijd kwam hun uitzonderlijk tekentalent naar voren, dat ze geërfd hadden van hun vader.

Tekenen op behangrollen

Rudolf Das: „We zijn begonnen met het maken van tekeningen van schepen. Dat deden we op de achterkant van behangrollen die we stiekem uit het magazijn van onze vader meenamen. De een begon dan bij de voorzijde van het schip en de ander bij de achterzijde. We werkten dan naar elkaar toe en kwamen altijd goed uit.”

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd hun interesse verlegd naar de luchtvaart door de dagelijks overvliegende geallieerde vliegtuigen. Rudolf Das: „We woonden vlakbij de treinwagonfabriek van de firma Beijnes en we realiseerden ons dat dat een gevaarlijke plek was om te wonen omdat het er dik inzat dat deze fabriek, die treinwagons voor de Duitsers vervaardigde, op een dag zou worden gebombardeerd door geallieerde bommenwerpers. En dat gebeurde ook, maar door een fout van de navigator aan boord van de leider van de formatie van vier kwamen de bommen niet op de Beijnes fabriek terecht, maar in een ander deel van Haarlem. Ons huis bleef als gevolg van die geallieerde misser gespaard.”

Toen de jongens de gevaarlijke leeftijd bereikten, waarop de Duitse bezetter ze graag te werk wilde stellen in de oorlogs-productiebedrijven verlieten ze Haarlem om onder te duiken in Beekbergen. Weg van het gevaar, dacht vader Das. Maar dat bleek bezijden de waarheid; de slag om Arnhem speelde zich namelijk letterlijk boven hun hoofden af. Veel vliegtuigen kwam in en rond de Beekbergse bossen neer en prikkelden de nieuwsgierige tweeling. Zij gaven hun ogen goed de kost en bekeken de neergekomen machines –stiekem uiteraard- van binnen en buiten. Die informatie werd opgeslagen en zou later nog goed van pas komen. De luchtvaartwereld bleef ook na de oorlog hun interesse houden en gebroeders Das wilden graag allebei verkeersvlieger worden, maar een oogafwijking bij Robbert haalde een streep door die rekening. Ze begonnen toen samen een ontwerpbureau. De eerste opengewerkte tekening die zij maakten was er een van de Fokker S11 trainer voor het blad Avia.

Wereldnieuws

Kort daarop werden de gebroeders wereldnieuws. Tijdens de Koreaanse oorlog zocht de Engelse luchtmacht naar een jager die naast de Hawker Hunter in Korea dienst zou kunnen doen. Dat werd de Supermarine Swift. Van deze Swift maakten de gebroeders Das met de summiere gegevens die waren vrijgegeven èn een tegenlicht foto van het prototype waarop alle klinknagels goed te zien waren, een opengewerkte tekening. Deze tekening werd gepubliceerd in het Zwitserse luchtvaartblad Interavia, dat ook aan de andere zijde van het IJzeren Gordijn clientèle kende. Een complete rel was het gevolg. Je reinste spionage, volgens de Britse overheid en het tekenbureau Das lag een maand stil vanwege de hordes journalisten én enkele mannen van Scotland Yard, die zo hun vragen hadden.

In hun werkkamer lieten de gebroeders Das zien hoe op de gepubliceerde foto elke klinknagel in de huid van het vliegtuig was te traceren. En door het bekijken van de wrakstukken van de bij Arnhem neergestorte vliegtuigen wisten ze dat onder iedere klinknagel een spant zat. Zo konden ze door de combinatie van scherp observeren en hun technisch inzicht in luchtvaarttechniek als het ware door de gesloten huid van de Swift ‘heenkijken’. Een en ander leidde tot een unieke opengewerkte tekening. De laatste vraag van de mannen van Scotland Yard was hoe het mogelijk was dat de tekening exact op schaal was gemaakt en hoe ze dan aan die juiste afmetingen waren gekomen. Het antwoord was even kort als simpel: de gebruikte roundels op de Engelse vliegtuigen bleken altijd 106 centimeter te zijn waardoor met een eenvoudige rekensom de afmetingen van het vliegtuig op de foto berekend konden worden. Voor het oog van de internationale pers verklaarden de gebroeders: „Wat wij gedaan hebben is niet meer dan het combineren van gegevens die al eerder waren gepubliceerd in de buitenlandse vakbladen.”

In een stroomversnelling

De carrière van de Dassen kwam door alle publiciteit in een stroomversnelling. Tussen de talloze opdrachten die de broers vanaf dat moment mochten ontvangen, zaten ook vreemde verzoeken voor technisch spionagewerk. Daar hebben ze nooit aan meegedaan. Veel te gevaarlijk. Hoewel, één ding heeft Rudolf wel gedaan: een tekening, gezien vanuit de lucht van het Kremlin met alle bijgebouwen. De koude oorlog woedde nog hevig. De tekening werd gepubliceerd in National Geographic magazine en de Russen bleken een stuk sportiever dan de Engelsen: ze vonden het prachtig, zo lieten ze weten.

Er werd veel freelance werk voor Fokker gedaan. Fokker wilde de Dassen graag in vaste dienst nemen, maar vrijheid stond hoog in het vaandel. De werkzaamheden voor Fokker werden gestopt, maar andere bedrijven stonden in de rij. Rudolf Das: „Omdat we op het gebied van de militaire luchtvaart geen gegevens meer toegestuurd kregen, richtten we ons toen op busmaatschappijen, automobielfabrieken en architectonische ontwerpen, bijvoorbeeld voor ‘Het Dorp’ van Mies Bouwman.”

Moeilijk hadden de Dassen het toen Robbert op een gegeven moment naar Frankrijk verhuisde. Tot op dat moment waren ze onafscheidelijk geweest. Het werk werd daarop ‘verdeeld’: Robbert werd de ontwerper van jachten en schepen, terwijl Rudolf zich bezig ging houden met vooral architectonische ontwerpen. Maar er bleef ook een hechte samenwerking bij het schrijven en tekenen van boeken, die het licht zagen. Boeken die vooral over de toekomst gingen. De Dassen werden voortaan gezien als ‘futurologen’. En terecht, als je bedenkt dat ze op tekeningen van 50 jaar geleden autootjes hebben geschetst, die heel erg op de tegenwoordige Smarts lijken.

Bron: Hoogeveensche Courant. Geplaatst 7-8-2020

Vond je dit een nuttig artikel? Deel het:



herinerhen
HerinnerHen Blijvend in herinnering

We willen hen die we moeten missen blijven herinneren. Met een HerinnerHen houdt u het verhaal van uw overleden dierbare levend. Mensenlinq plaatst hun verhaal en foto in een dag- of weekblad en ook op de site van Mensenlinq.

Uitvaart Cake of champagne na de uitvaart?

Cake of champagne na de uitvaart?
Wat zijn de alternatieven en trends.

Nieuws Wat is een hospice? Waarom overlijden in een hospice?

Zo’n 650 mensen zag Willemien Lenstra, vrijwilliger van het hospice Gasthuis Groningen, afgelopen jaren komen en gaan. Een deel van hun verhalen tekende ze op in het boekje Mevrouw wil versterven!.

Nieuws Japanse ontwerper Yamamoto overleden, de man die David Bowie inspireerde

De Japanse modeontwerper Kansai Yamamoto, onder meer bekend van zijn ontwerpen voor David Bowie, is overleden. Yamamoto leed aan leukemie en is vorige week op 76-jarige leeftijd overleden. De modeontwerper stond bekend om zijn avant-garde kostuums. Ook combineerde hij traditionele Japanse prints met felle kleuren en maakte hij daar bijzondere ontwerpen van. Yamamoto debuteerde in […]

Rouw De 10 mooiste quotes over rouw

Gedichten, songteksten en anekdotes: vaak helpen teksten ons om rouw beter te begrijpen of er mee om te kunnen gaan. Sommige teksten kunnen je zo aanspreken, dat ze symbool komen te staan voor een bepaalde periode in je leven. Omdat teksten zoveel macht kunnen hebben, delen wij tien van de mooiste quotes over rouw.

Achter de deuren van de dood De monumentenontwerper

Er hangt een zweem van mysterie en onbekendheid rondom het werken in de uitvaartbranche. Alles rondom de dood is sowieso voor veel mensen een lastig onderwerp, laat staan als je er je beroep van hebt gemaakt. Wat beweegt iemand om het laatste afscheid van een persoon als werkterrein te hebben? Wat houdt het vak in? […]

Geen categorie Olympisch skikampioen Christian Jagge (54) overleden

Finn Christian Jagge, olympisch skikampioen in het Franse Alberville in 1992, is op 54-jarige leeftijd overleden. Dat heeft de familie van de Noor woensdag laten weten.

Voorbereiden op later Een persoonlijk afscheid

Een uitvaart in Nederland lijkt van oudsher een traditie van een uitvaartplechtigheid, een condoleance met daarna als afsluiter koffie of thee met een plak cake. Steeds vaker zie je dat mensen ervoor kiezen om een afscheid een meer persoonlijk tintje te geven. Dat kan met muziek bijvoorbeeld, of met foto’s of videomateriaal. Maar er zijn veel meer manieren. Wat is verplicht/verboden, en welke manieren zijn er om een afscheid écht persoonlijk te maken? In de serie ‘Een persoonlijk afscheid’ laten we dit zien.

Nieuws Stadsprediker Arnol Kox (67) overleden aan leukemie: ‘Niemand is onsterfelijk’

De Eindhovense stadsprediker Arnol Kox is woensdag op 67-jarige leeftijd overleden. Dat laat zijn familie weten aan Omroep Brabant. Kox was al enige tijd ernstig ziek. Al meerdere keren wist de markante Eindhovenaar zijn reis naar ‘het licht’ uit te stellen, maar leukemie heeft de man die bekendstond als ‘Schreeuwjezus’ uiteindelijk toch het zwijgen opgelegd.

Nieuws James Bond-acteur Sean Connery (90) overleden

James Bond-acteur Sean Connery is op 90-jarige leeftijd in slaap overleden. Dat gebeurde in zijn verblijfplaats op de Bahama’s. De acteur voelde zich al langer niet goed, meldt de BBC.