Door: Team Mensenlinq in Voorbereiden op later

‘Ga in gesprek over de dood, ook met kleuters’

Een prentenboek over de dood. Voormalig juf Wina Eberhard uit Nieuw-Buinen liep er al bijna dertig jaar mee in haar hoofd. Nu het er is, hoopt ze dat haar boek uitnodigt om vaker over de dood te praten.

Ze staat niet meer voor de klas, maar ze weet nog goed hoe het was. Het eerste sterfgeval van een moeder van een van ‘haar’ kleuters. Opeens was het onderwerp daar, maar hoe maak je de dood bespreekbaar? ,,Ik was een jaar of 20. Ik was in die tijd zelf een beetje bang voor de dood. Ik had er totaal geen ervaring mee en wist niet goed wat ik moest doen.’’

Nu weet ze: praten en delen is belangrijk. Niet alleen voor leerkrachten en hun kinderen in de klas, maar net zo goed voor ouders en hun kroost. ,,Je moet goed kijken wat een kind nodig heeft en open vragen stellen. Het allerbelangrijkst daarbij is liefde en een gevoel van veiligheid.’’

Ze kreeg het letterlijk mee van haar eigen moeder, wier laatste woorden waren: ,,Liefde is het allerbelangrijkst. Het allergrootste geschenk en zo is het!’’ Kort daarna sliep ze in.

Wina Eberhard (61) zit aan de keukentafel met haar eigen prentenboek, vers van de pers, over de dood. Het boek, getiteld De bloemen van Juffie , gaat over Muis en de juf van Muis. De juf is ernstig ziek en gaat dood. ,,Het woord ‘dood’ wilde ik er per se in hebben. Dat is duidelijk voor kinderen. Als je zegt dat iemand is gestorven, vragen ze direct: ‘Is die dan dood?’’’

Muis schrijft briefjes aan juf, die ook daadwerkelijk in het boek zitten en geopend kunnen worden. ,,Zo kunnen kinderen even iets doen en gaan ze mee in de handeling van Muis. Dat haalt de spanning weg.’’ Het boek toont een intens verdrietige Muis als duidelijk wordt dat juf dood is, maar een poosje later is er ook weer blijdschap. ,,Niemand kan altijd alleen maar verdrietig zijn. In het leven bestaan verdriet en blijdschap naast elkaar. Het is daardoor niet een eng boek geworden.’’

Het boek is niet bedoeld als handleiding, wel als aanleiding voor een gesprek over de dood. Want we praten met ons allen veel te weinig over dit onderwerp, zo blijkt uit onderzoek. SIRE is er net een campagne over begonnen (zie kader).

,,De dood is een beetje verdwenen uit ons leven’’, zegt Eberhard. ,,Er is weinig kindersterfte meer en veel mensen overlijden in een instelling in plaats van thuis. Als een kind geluk heeft, heeft het een huisdier. Dat gaat een keer dood en dan gaan ze hem begraven. Dan hebben ze die ervaring in ieder geval.’’

Het boek dat ze nu heeft gemaakt, zat al dertig jaar in haar hoofd. ,,Toen ik juf was, kwam ik erachter dat er te weinig prentenboeken over de dood zijn. Dat is zo jammer.’’

Ze gaat nog een stapje verder ,,Ik vind zelfs dat zo’n boek als dit eigenlijk bij iedereen op de boekenplank zou moeten staan. Als je het pas van de bibliotheek haalt als er iemand dood of ongeneeslijk ziek is, is het al zo beladen. Het is goed om er eerder over te praten. De dood hoort nu eenmaal bij het leven. Je kunt het er dan ook over hebben wat je kunt doen als iemand heel ziek is. Dat kan van alles zijn. Muis schrijft bijvoorbeeld briefjes aan juf en dat zijn echt niet heel moeilijke brieven. Het gaat erom dat je laat merken dat je aan iemand denkt. Kinderen kunnen dat natuurlijk ook op een andere manier doen, door een kleurplaat te kleuren of bloemetjes langs de sloot te plukken en langs te brengen.’’

Negen jaar geleden stopte Eberhard als juf op De Klister in Nieuw-Buinen. Ze had het gevoel dat ze haar passie en creativiteit niet meer kwijt kon in het onderwijs, waar steeds meer met vaste methodes werd gewerkt. Ze ging fotograferen en beeldhouwen, tot het idee voor een prentenboek weer boven kwam drijven. Ditmaal vatte ze de koe bij de horens en maakte ze achter haar schilders-ezel de ene na de andere illustratie.

In tegenstelling tot veel andere beginnende auteurs hoefde ze weinig moeite te doen een uitgeverij te vinden. Ze schreef zich in voor de internationale illustratorenwedstrijd Key Colours en werd uit 458 deelnemers – uit 50 landen – verkozen tot winnaar. De prijs was publicatie van haar boek door uitgeverij Clavis.

,,Ik hoefde verder zelf niets meer te doen, alleen de inhoud aan te leveren. Zij deden verder alles. Door corona en lange levertijden is het boek wat later uitgekomen dan gepland, maar dat is helemaal niet erg. Juist niet, want nu is er opeens die SIRE-campagne.’’

Ze signeerde haar boek onlangs bij de Read Shop in Stadskanaal en op 21 mei volgt een meet and greet bij Van der Velde in Assen. ,,De reacties die ik krijg, zijn zo mooi. Een meneer vertelde me dat de tranen hem over de wangen stroomden van ontroering toen hij het las. Ik heb het in principe geschreven voor kleuters, maar ook volwassenen doet het kennelijk wat. Ik hoop dat het het beginpunt is om het er met een ander over te hebben. Ik vind zo’n programma als Over mijn lijk ook zo mooi. Daar hebben ze het gewoon over de dood. Je hoeft niet altijd over makkelijke dingen te praten. Wees maar eens verdrietig; laat het maar zien. Als jij niet vertelt of laat zien hoe je je voelt, kan een ander daar ook niet op ingaan.’’

Zelf is de Nieuw-Buinense moeder van twee volwassen kinderen en oma van een kleindochtertje van net 1 jaar. Tegenover haar eigen kinderen heeft ze het onderwerp nooit geschuwd. ,,Soms kan een beetje humor het ook wat gemakkelijker maken. We hadden het eens over je lichaam na de dood. Mijn zoon had meer met cremeren en mijn dochter meer met begraven. Wat er dan met mij moest? Ik zei: ,Nou, dan doe je mij maar doormidden en cremeer je de bovenste en begraaf je de onderste helft, of andersom.’ Daar konden ze wel om lachen.’’

Bron: DvhN. Tekst Marieke Kwak. Foto: Huisman Media

Vond je dit een nuttig artikel? Deel het:



herinerhen
HerinnerHen Blijvend in herinnering

We willen hen die we moeten missen blijven herinneren. Met een HerinnerHen houdt u het verhaal van uw overleden dierbare levend. Mensenlinq plaatst hun verhaal en foto in een dag- of weekblad en ook op de site van Mensenlinq.

Uitvaart Cake of champagne na de uitvaart?

Cake of champagne na de uitvaart?
Wat zijn de alternatieven en trends.

Manon Snoeker
Rouw Een uitvaart voorbereiden is vooral goed luisteren.

Een uitvaart voorbereiden is de overledene en de familie leren kennen. Goed luisteren en ook horen wat niet gezegd wordt. Aandacht besteden aan, misschien ogenschijnlijk onbelangrijke, details. Al die kleine dingen die het afscheid zo persoonlijk maken. Misschien wel juist die kleine dingen. Dat begint al bij mijn collega’s van de verzorging, die de overledene […]

Coaching Veel vormen van verdriet na een vroeggeboorte

Ze was gestuurd door haar leidinggevende. Ze wilde zo graag, maar werken lukte niet; ze maakte fouten die ze niet van haar gewend waren, haalde deadlines niet meer, kwam vaak te laat en was daarop niet aanspreekbaar. Kinderwens Hun oudste dochter was twee toen de wens voor een tweede kindje naar boven kwam. En waar […]

Coaching Herinneren.

Deze week was het alweer 19 jaar geleden dat mijn man, de vader van mijn kinderen is overleden. In dezelfde maand zou hij dit jaar 60 jaar geworden zijn. Op welke manier kun je de herinnering aan een overledene levend houden? Heeft de relatie een nieuwe vorm gekregen? Is er nog een relatie? Of mag […]

Voorbereiden op later De laatste fase van het leven

“We kunnen niets meer voor u doen meneer. Als het weer eens niet goed gaat kunt u de huisarts bellen voor pijnstilling en andere ondersteuning.” Op de eerste hulp Ongemakkelijk lag hij op een bed op de eerste hulp van het ziekenhuis. Thuis had hij heel erg last van zijn rug gehad en ademen ging […]

Uitvaart Afscheid nemen in tijden van corona: ‘Soms zijn die intieme uitvaarten onverwacht mooi’

Aangepaste uitvaarten in tijden van corona zijn soms onwerkelijk. Afstand houden in rouw is tegennatuurlijk. Maar soms is een intiem afscheid ook juist onverwacht mooi. Verslag van de week van uitvaartbegeleiders Ellen Nooren, Anita Buikstra en Yvonne van Eijck van Ellen Nooren Uitvaartverzorging. Maandag 6 april Dit wordt een zware dag. Anita Buikstra heeft twee […]

Harry van Raaij
Nieuws Oud-PSV-voorzitter Harry van Raaij (84) overleden

Op 84-jarige leeftijd is vanmorgen oud-PSV-voorzitter Harry van Raaij overleden. Hij leidde PSV tussen 1996 en 2004. Daarvoor was de in het  Brabantse Haps geboren Van Raaij penningmeester van de club uit Eindhoven. Hij was in totaal bijna drie decennia bestuurslid. Sinds 1990 is Van Raaij erelid. In het dagelijks leven was Van Raaij manager bij Philips. […]

In memoriam Zigeunerin Annie Emmerink (1942-2019) uit Emmen, de Bernadette van Drenthe

Annie Emmerink heette ze, maar veel meer mensen kenden haar als Annie van ‘t kappeltje. Bij haar woonwagen op het woonwagenkamp in Emmen werd eind 2002 een kapel gebouwd. Niet lang daarna kwam bisschop Eijk langs om het gebouwtje en het Mariabeeld in te zegenen.

Achter de deuren van de dood De afscheidsfotografe

Er hangt een zweem van mysterie en onbekendheid rondom het werken in de uitvaartbranche. Alles rondom de dood is sowieso voor veel mensen een lastig onderwerp, laat staan als je er je beroep van hebt gemaakt. Wat beweegt iemand om het laatste afscheid van een persoon als werkterrein te hebben? Wat houdt het vak in? […]